Họ tên người Ý

Người Ý, giống như những dân tộc khác, họ cũng có … tên và họ. Họ tên người Ý không chỉ dùng đặt cho người Ý. Thảo nói thật đấy. Chúng còn rất được chuộng ở nước ngoài, trong đó có Việt Nam. Nhất là để đặt tên nhãn hàng, cửa hàng. Nếu để ý bạn sẽ thấy rất nhiều cửa hàng không liên quan đến Ý nhưng cũng có tên Ý. Thêm nữa, rất nhiều bạn đã gọi Thảo để … xin một cái tên Ý kêu kêu làm nhãn hàng.

Liệu có bao giờ bạn lại tự hỏi: vậy họ tên người Ý có đặc điểm gì mà lại hấp dẫn các nhãn hiệu đến vậy? Trong bài này mình sẽ chia sẻ với các bạn đặc điểm tên người Ý, cách dùng họ tên và xu hướng đặt tên người Ý nhé.

1. Đặt tên theo luật

Theo luật dân sự Ý, người ta không thể đặt cho đứa trẻ tên trùng với cha, mẹ, anh, chị nếu những người này vẫn còn sống. Cũng không thể đặt cho trẻ tên của … quái nhân như Adolf (Hitler), Benito (Mussolini) hay tên …. gợi chọc ghẹo cho đứa trẻ sau này, như Sabato (Thứ bảy). Tuy nhiên, luật này lại không cấm đặt tên theo tên của thánh nhân. Do đó cái tên như Gesù tuy không nhiều nhưng vẫn tồn tại.

Nói một cách chung nhất, tên người Ý thường có nguồn gốc sau: tên thánh (Giuseppe); tên vùng miền (Lombardo); tên chủng tộc (Tedesca); tên dòng họ (Degli Esposti); tên cây cối (Fiorella); tên sông ngòi, biển, hồ (Po); tên chim, thú (Leone); tên núi, đồi (Monte); tên nơi cư trú (Milano); tên thần linh (Enea); tên theo nghề (Fabbro); tên thực phẩm (Prosciutti).

2. Tên người Ý được chọn như thế nào?

Người Ý tin rằng tên là cây cầu nối con người với thế giới hiện thực. Vì thế, họ thường dùng tên thánh để đặt tên cho con. Hay nói chính xác là khi đứa trẻ ra đời vào ngày nào thì người ta sẽ lấy tên thánh ứng với ngày đó để đặt. Cần biết, mỗi ngày trong năm của người Ý sẽ ứng với một vị thánh. Tên được đặt theo ngày thánh gọi là onomastico.

Các tên thường gặp như:

  • Nữ: Anna, Beatrice, Cristiana, Elena, Francesca, Laura, Maria, Marina, Michela, Sara, Sofia, Valentina, Veronica, Valeria;
  • Nam: Andrea, Francesco, Matteo, Mario, Marco, Massimo/ Massimiliano, Michele, Giovanni, Giuseppe, Giacomo, Riccardo.
Một số tên còn có theo cặp tương ứng giới tính Nam-Nữ (thường dịch chuyển trọng âm), như:
  • Xuất hiện nhiều: Alessio – Alessia, Mario – Maria, Cristiano – Cristiana, Francesco – Francesca, Federico – Federica, Michele – Michela, Giovanni – Giovanna, Valentino – Valentina, Valerio – Valeria, Simone – Simona v.v.
  • Ít thấy: Andrea – Andreina, Lorenzo – Lorenza.

Có một thực tế là tên cũng có mốt. Có năm đến 5/10 đứa trẻ được đặt tên là Leonardo hay Sara, điều này kéo theo một việc: trong lớp có đến 5 đứa trẻ cùng tên. Theo thống kê mới nhất của ISTAT, những cái tên cho con trai như Francesco, Alessandro, Leonardo và những cái tên cho con gái như Sofia, Maria, Giulia được lựa chọn nhiều trong những năm gần đây. Một xu hướng gần như ngược lại với việc chọn tên phổ biến là không ít người đặt cho con mình những cái tên lạ hoặc xưa để tránh trùng lặp, như:

  • Nam: Eustachio, Elio, Elia, Enea, Manlio, Mansueto, Mirco/Mirko, Fernando;
  • Nữ: Isotta, Dorotea, Lea, Artemisia, Bice, Glenda, Luce, Nives, Tessa, Azzurra, Clarissa, Diamante, Sveva, Ines, Eloisa.
Lại có những cái tên là hệ quả (hay hậu quả) của việc phiên âm từ tiếng nước ngoài như Guglielmo (William), Rachele (Rachel) và Cloe (Chloé).

Ngày nay người Ý hiện đại có xu hướng đặt hẳn tên nước ngoài cho con. Do đó, tên như David (Davide), Dennis (Daniele), Denis, Kevin, v.v. đang ngày càng xuất hiện nhiều hơn.

Tên cũng được chọn theo vùng. Ví dụ cái tên Salvatore (Người cứu thế) thường được người Nam Ý chọn (>38% Sicilia, ~17% Campania), trong khi tên Lorenzo thường được người Bắc Ý và Toscana (16%) chọn. Tương tự như vậy, tên Emilio nghe sẽ Bắc hơn tên Giuseppe.

Người nước ngoài khi đến Ý sinh sống cũng đặt cho con mình tên Ý. Những cái tên được người nước ngoài yêu thích trong những năm gần đây là Matteo, Leonardo, Luca, Mattea, Alessio cho con trai còn Angela, Aurora, Emma, Gioia cho con gái.

Những người nước ngoài có tên dài hoặc khó gọi, đặc biệt là người Trung Quốc, họ sẽ chọn cho mình cái tên Ý để dễ giao tiếp. Do đó bạn sẽ gặp ở ngay trên đất Ý một Matteo, một Angela da vàng, mũi tẹt, mắt một mí, tóc đen xì và đặc biệt là phát âm âm ‘l’ thay cho âm ‘r’.

3. Tên gọi trìu mến

Advertisements

Không phải lúc nào người Ý cũng sẽ gọi nhau bằng tên chính thức. Trong đa số các trường hợp, người Ý sẽ gọi tên trìu mến, gọi là vezzeggiativo, để khiến cho lời gọi nghe tình cảm hơn. Vezzeggiativo là một hình thức thêm hậu tố hoặc tỉnh lược các âm tiết và thêm tiếp tố hay biến tố vào tên gốc.

Khi chơi thân hơn, bạn sẽ nghe thấy người Ý gọi bạn như sau:

  • Beppe/Peppe thay vì Giuseppe;
  • Giò/Giova/Nanni/Vanni thay vì Giovanni;
  • Very thay vì Veronica;
  • Mary thay vì Maria/Marina;
  • Michi/Lele/Lala thay vì Michele/Michela;
  • Emi thay vì Emilio;
  • Bob thay vì Roberto;
  • Ricky thay vì Riccardo;
  • Ale thay vì Alessandro/Alessandra/Alessio/Alessia;
  • Gabry thay vì Gariele/Gabriella;
  • Lollo/Renzo/Lore/Lory thay vì Lorenzo/Lorenza;
  • Bea thay vì Beatrice.
Đặc biệt, dạng rút gọn có biến đổi hậu tố này thường được áp dụng cho những cái tên người Ý nhiều âm tiết, như:
  • Leo cho Leonardo
  • Franci cho Francesco/Francesca
  • Fede cho Federica/Federica/Fedele
  • Vale/Vally cho Valentina
  • Max cho Massimo/Massimiliano.

Thậm chí, với những cái tên vốn ngắn củn như Sara cũng sẽ được thay đổi thành Sary; hay thêm hậu tố cho thân mật hơn như Annina cho Anna, Thaoina cho Thảo.

Trái với cách gọi trìu mến là cách gọi khá suồng sã. Thường chỉ có ở tên phái nữ. Ở một số vùng người ta thêm mạo từ vào trước tên của phái nữ để gọi một cách bình dân, đôi khi kém lịch sự, như: L’Anna, la Veronica; thậm chí trước cả tên được rút gọn như la Vally, la Gabry. Ta có thể dịch sang tiếng Việt thành cái Anna, con Veronica, mụ Vally, bà Gabry.

Mạo từ không bao giờ xuất hiện trước tên phái nam để gọi, kể cả ở dạng thân mật lẫn suồng sã. Trong trường hợp ngoại lệ, mạo từ đứng trước tên các nhân vật nổi tiếng hoặc các vĩ nhân để tôn vinh họ. Ví dụ: il Caravaggio để chỉ chính họa sỹ thời Baroque này. Nghĩa là ông ấy rất nổi tiếng và quan trọng.

4. Họ người Ý có đặc điểm gì?

Nói một cách chung nhất, họ của người Ý có những đặc điểm sau:

  • Họ theo vùng đất hoặc đặc điểm địa hình: Napolitano, Monaco, Lombardo/Lombardi, Fontana, Costa, Montanari, Milani, Riva
  • Họ chỉ dòng giống: Russo, Albanese
  • Họ nơi ở hoặc sinh ra: Da vinci, Di Caprio
  • Họ theo sở hữu: De la Rosa, D’Anna, D’Andrea, Di Matteo, De Maria
  • Họ theo nghề: Fabbri, Medici, Capitani
  • Họ theo sản phẩm: Prosciutti, Pizza.

 

Super Quark – Chương trình truyền hình Ý cũng mới nói về nguồn gốc họ tên người Ý

Có một điểm thú vị là họ thường kết thúc bằng âm -i (nhiều người) như Ferrari, Bianchi nếu người đó ở phía Bắc hay ở vùng Emilia Romagna, rất có thể là người miền Nam nếu anh ta có họ kết thúc bằng âm -o như Amato, Russo, Caruso, âm -a như Arena, La Rosa hoặc âm -e như Calabrese, Albanese, Basile. Ở vùng núi phía Bắc Ý họ thường kết thúc bằng phụ âm -n (Furlàn) hoặc -s (Ferraris). Cần biết, nơi đây có giao lưu văn hóa và kinh tế với những nước lân cận như Thụy Sỹ, Đức, Áo.

5. Khi nào người Ý gọi nhau bằng họ?

Ước tính có khoảng 330.000 họ người Ý (theo Treccani.it). Ở Ý người ta bắt buộc phải gọi nhau bằng họ trong tình huống xã giao. Họ cũng được dùng để phân biệt người này với người kia trong giao tiếp thân mật. Như vậy, nếu họ là Bianchi và tên là Chiara ở trường các thầy cô sẽ gọi là Bianchi. Tương tự, bạn sẽ gọi cô giáo là Bondi (họ) thay vì Marina (tên) để thể hiện sự tôn trọng cô.

Điều này cũng sẽ được áp dụng với người nước ngoài. Họ sẽ gọi bạn bằng Nguyễn thay vì gọi tên bạn là Thảo. Giữa các sinh viên hay bạn bè, khi cần phân biệt người này với người kia, người ta sẽ gọi bạn bằng họ. Ví dụ: gọi Capo (họ) thay vì Alessandro (tên), gọi Corradini (họ) thay vì Emilio (tên), gọi Pattuzzi (họ) thay vì Anna (tên).

Nếu những người này là bạn thân, sẽ gọi bằng họ trìu mến như Capi thay cho Capo, Corra thay cho Corradini, Pattu/Patty thay cho Pattuzzi. Điều này hầu như không thấy áp dụng cho người nước ngoài. Có lẽ do người Ý không hiểu hình thái của tên gọi nước ngoài, do đó họ không thực hiện được quá trình biến đổi hình vị chăng?

6. Bất tiện trong cách gọi họ tên

Cách xưng hô bằng họ trong tình huống giao tiếp xã giao khiến cho người nước ngoài ở Ý, đặc biệt là Đông Nam Á, và người Ý ở nước ngoài lúng túng.

Người Việt vốn quen gọi nhau bằng tên. Khi cần xưng hô bóng bẩy hơn một chút thì gọi bằng cả tên đệm, chứ hiếm khi dùng họ (nếu không phải là bậc lãnh đạo). Việc này khiến cho sinh viên hay doanh nhân khi ra nước ngoài thường gọi  thầy cô và đối tác bằng tên.

Ví dụ sinh viên thường gọi thầy cô là Marina, Stefano thay vì bằng họ là Bondi, Gatti. Tương tự như thế, doanh nhân thường gọi là ông Riccardo, bà Bruna thay vì bằng họ Milani, Santarelli. Người nghe sẽ cảm thấy khó chịu khi bị gọi bằng tên trong những tình huống giao tiếp như vậy.

Trong tiếng Ý, không có từ tương đương với ‘thầy/cô’ và ‘ông/bà/cô’ để thể hiện sự tôn trọng, như trong tiếng Việt: thầy Stefano, cô Marina, ông Riccardo, bà Bruna. Do đó người Việt thường dịch từ ‘thầy, cô, ông, bà‘ thành ‘professore/professoressa, signore/signora‘ sau đó thêm vào tên của người đang nhắc tới.

Điều này không phù hợp vì hai lẽ:
  1. Đã signore/signora thì không thể đi với tên được;
  2. Việc dùng chức danh không đúng hoàn cảnh có thể khiến người nghe phật ý.

Ví dụ, một người chỉ có bằng thạc sỹ sẽ không thích được gọi là Professoressa Valentina, một người còn trẻ không thích được gọi là Signora Michela. Trong khi đó, ta hoàn toàn có thể gọi những người này bằng họ. Trong trường hợp trang trọng hơn nữa ta hãy thêm những chức danh như ‘professor/professoressa’ hay ‘signor/signora’ vào họ. Ví dụ: professor Gatti! professoressa Bondi.

Khi viết, để tỏ sự kính trọng người ta còn đổi trật tự họ lên trước tên. Ví dụ Bondi Marina thay vì Marina Bondi.

Như vậy gọi bằng tên sẽ có hai hệ lụy: 1) bất kính; 2) khó phân biệt được đối tượng đang nói tới là ai.

Người Ý ở Việt Nam cũng sẽ gọi bạn bằng họ của bạn trong những tình huống xã giao. Điều này cũng khiến ta thấy kệch cỡm và xa lạ, không khác gì việc ta gọi họ bằng tên.

Vì ở Việt Nam họ ít hơn tên, nên khi bạn gọi một người là Nguyễn thì sẽ có khoảng 41% dân số Việt Nam (37 triệu người) sẽ giơ tay. Do đó người nước ngoài nên học cách gọi người Việt bằng chức danh và tên hoặc bằng cả họ và tên.

7. Khi họ và tên người Ý đi đôi

Theo trật tự thông thường tên sẽ đứng trước họ. Khi muốn nhấn mạnh sự trang trọng, như vừa nói, người ta sẽ đảo họ lên trước tên. Ở Ý người ta thường kháo nhau rằng tên Mario Rossi (Nguyễn Văn A) là cái họ tên phổ biến nhất nước Ý.

Tuy nhiên, những phân tích ở trên cho thấy điều này chỉ là võ đoán và khôi hài mà thôi (ngầm trêu anh Mario có cái mũ đỏ rất hài hước trong videogame Mario giải cứu công chúa).

Tên và họ ghép vào nhau đôi khi còn hình thành ý nghĩa của cả một cụm từ hay một câu. Điều này thường gây cười cho người nghe. Dưới đây là một vài ví dụ điển hình mà cộng đồng mạng Ý đã sưu tập được từ danh bạ điện thoại:

  • Boccia Guido – Cho Rớt Thằng Guido
  • Cagna Vera – Chó Cái Thực Thụ
  • Camera Daria – Săm Xe
  • Campo Fiorito – Cánh Đồng Nở Hoa
  • Diamante Serio – Kim Cương Nghiêm Túc
  • Donato Dalla Morte – Được Ban Tặng Bởi Thần Chết
  • Massimo Sconforto – Cực Kỳ Không Nguôi
  • Massimo Trentanni – Cao Lắm Là Ba Mươi Tuổi
Những cái tên người Ý nhất quán như:
  • Chiaro Chiari – Sang Sáng
  • Chiara Bianchi – Trắng Sáng (Người này mình đã gặp)
  • Ferretto Ferretti – Sắt Sắt
  • Creti Nino – Đứa Ngông Ngốc
  • Franco Bolli – Con Tem
  • Dal Caldo Alfredo – Từ Nóng Sang Lạnh
  • Delfina Pesce – Cá Voi Cá
  • Sabato Domenica – Thứ Bảy Chủ Nhật (Người này mình biết nè)
  • Anna D’Anna – Anna Của Anna (Người này mình cũng biết)
  • Guido Collauto – Lái Bằng Xe Hơi
  • Gustavo La pasta – Từng Nếm Mì Ống
  • Pietra Sasso – Sỏi Đá
  • Poli Ester – Nhựa

Những cái tên đối lập và phi lý như:

  • Corna Fedele – Cắm Sừng Chung Thủy
  • Felice Mastronzo – Hạnh Phúc Nhưng Đểu Cáng
  • Felice Rabbia – Sướng Bực Bội
  • Ferrari Mercedes – 😀
  • Italo Americani – Ý Mỹ
Còn có những cái tên gợi văn hóa, tôn giáo và lịch sử như:
  • Colomba Della Pasqua – Bánh Bồ Câu Ngày Lễ Phục Sinh
  • Cadavere Giuseppe – Xác (thánh) Giuseppe
  • Campanella Santa – Chuông Thánh
  • Cara Maria Bambina – Bé Con Maria Đáng Yêu
  • Cesare Imperatore – Hoàng Đế Cesare
  • Della Morte Crocefissa – Đóng Cọc Thánh Giá Của Cái Chết
  • Garibaldi Mazzini – (Tên và họ ghép từ họ của hai vị anh hùng lớn của dân tộc Ý là Garibaldi và Mazzini)
  • Dante Danti (Gợi đến Dante Alighieri – cha đẻ của ngôn ngữ Ý)
  • Giuseppe GARIBALDI (abita in Via Unità d’Italia) – Anh hùng dân tộc Garibaldi đã thống nhất nước Ý (và ông mang tên này sống ở chính đường Thống nhất nước Ý)
  • Giuseppe MAZZINI (abita in Via Risorgimento) – Anh hùng dân tộc Mazzini đã nổi dậy vì nước Ý (và ông mang tên này sống ở chính đường Nổi dậy)
  • Messa Domenica – Lễ Nhà Thờ Chủ Nhật
  • Perla Madonna – Tràng Ngọc Đức Mẹ
  • Peter Pani – 😀
  • Pizza Margherita – Pizza Loại Truyền Thống Margherita.

Có những cái tên gợi nhục dục như:

  • Culetto Rosa – Mông Hồng Be Bé
  • Culetto Dolores – Mông Đau
  • Desidero Porcile – Mong Ước Dê Xồm
  • Duro Massimo – Cực Cứng
  • Eros Peloso – Yêu Lông Lá
  • Faccio Felice – Làm Cho Sướng
  • Felice Della Sega – Sướng Vì Thủ Đức
  • Finocchio Felice – Bê Đê Hạnh Phúc
  • Massimo Ricchione – Cực Kì Bê Đê
  • Massimo Piacere – Cực Thích

Ngoài ra còn có rất nhiều cái tên giải trí khác. Để biết thêm các bạn có thể vào trang Nomix hoặc trang Caprileone.


Bạn có thấy họ tên người Ý hài hước không? Bạn có biết mẩu chuyện nào liên quan đến họ tên người Ý không? Bạn có lấy tên người Ý làm nickname không? Hãy chia sẻ với Thảo ở đây nhé!

COMMENTS

Comments 12

  1. Lavagna 07/07/2018
    • Thuong Thao 10/07/2018
  2. giang doan 23/09/2020
    • Thuong Thao 20/01/2021
  3. h 15/11/2020
    • Thuong Thao 20/01/2021
  4. Lily 02/07/2021
    • Thuong Thao 29/08/2021
  5. Trương Hữu Thắng 18/07/2021
  6. Anh Nguyen 08/08/2021
    • Thuong Thao 29/08/2021

Leave a Reply